"De waker, de slaper en de dromer"
Over dijkgraven, waakzaamheid en computerbeveiliging.
Nederland heeft nooit werkelijk naast water geleefd. Het heeft altijd mét het water moeten leven. Achter iedere dijk lag een dorp, een boerderij, een veestapel en een gemeenschap die wist dat veiligheid niet vanzelfsprekend was.
Wie uit een boerenfamilie komt die met dijkwachten te maken had, kent die werkelijkheid niet alleen uit geschiedenisboeken. Bij hoogwater en zware storm werd niet rustig afgewacht. Mensen trokken laarzen en warme kleding aan, namen lampen mee en gingen de dijk op. Soms tot diep in de nacht.
Zij keken naar veranderingen die voor een buitenstaander nauwelijks zichtbaar waren. Een natte plek in het talud. Water dat onverwacht uit de grond kwam. Een scheur, verzakking of beschadiging van de grasmat. Een klein teken kon de aankondiging zijn van een groter gevaar.
Ook tegenwoordig wordt bij extreem hoogwater dijkbewaking ingesteld. De dijkwachten inspecteren de waterkeringen te voet en zoeken naar beschadigingen en andere risico´s. Medewerkers van het waterschap werken daarbij samen met vrijwilligers uit het gebied. Moderne hulpmiddelen, zoals drones en infraroodtechniek, ondersteunen het toezicht, maar plaatselijke kennis en menselijke waarneming blijven belangrijk. [waterschap...renland.nl], [wshd.nl]
De verantwoordelijkheid van de dijkgraaf
Boven deze practische bewaking stond en staat het bestuur van het waterschap. De voorzitter daarvan draagt de oude titel dijkgraaf. Het ambt bestaat al sinds de Middeleeuwen. De dijkgraaf geeft leiding aan het bestuur van het waterschap en is enigzins vergelijkbaar met een burgemeester. De functie is dus geen adelijke titel, maar een bestuurlijke verantwoordelijkheid. [waterschappen.nl]
De dijkgraaf hoeft niet persoonlijk iedere scheur in een dijk te ontdekken. Daarvoor zijn dijkwachten, deskundigen en technische medewerkers. De opdracht van de dijkgraaf ligt op een ander niveau: ervoor zorgen dat de organisatie voorbereid is, dat verantwoordelijkheden helder zijn en dat er bij dreigend gevaar tijdig besluiten worden genomen.
De dijkwacht ziet het teken. De deskundigen beoordeelt het gevaar. De crisisorganisatie brengt mensen en middelen bijeen. Het bestuur neemt verantwoordelijkheid voor de maatregelen.
Juist die verdeling vorkomt paniek. Niet iedereen hoeft alles te doen. Wel moet iedereen weten wat de eigen taak is en aan wie een waarneming moet worden doorgegeven.
Van waterdreiging naar digitale dreiging
De boerderij, de dijk en het wassende water lijken ver verwijderd van datacenters, computernetwerken en kunstmatige intelligentie. Toch is het onderliggende veiligheidsvraagstuk nauwelijks veranderd.
Ook een groot bedrijf of een overheidsorganisatie ligt tegenwoordig achter digitale dijken. Aan de buitenkant bevinden zich firewalls, toegangscontroles, beveiligde verbindingen en filters tegen verdachte e-mail. Deze systemen vormen de eerste waterkering.
Maar geen enkele digitale dijk is onfeilbaar.
Een medewerker kan op een misleidende koppeling klikken. Een wachtwoord kan worden gestolen. Een leverancier kan worden aangevallen. Een programma kan een nog onbekende kwetsbaarheid bevatten. Net zoals een storm sterker kan worden dan verwacht, kan een digitale aanval een verdediging treffen waarop de organisatie niet volledig was voorbereid.
Daarom hebben grote en vitale organisaties vaak een Security Operations Center, een digitale wachtpost waar signalen uit computers, accounts, servers, netwerken en cloudomgevingen worden verzameld. Automatische systemen verwerken grote hoeveelheden informatie. Mensen onderzoeken vervolgens welke waarschuwingen werkelijk gevaarlijk zijn.
Het Nederlandse Nationaal Cyber Security Centrum heeft voor cyberincidenten bij kritieke en essentiële organisaties een meldpunt dat 24 uur per dag en zeven dagen per week bereikbaar is. De ondersteuning kan onder meer bestaan uit technisch advies, malwareanalyse, beoordeling van gelekte gegevens en ondersteuning van technische medewerkers en management. [ncsc.nl]
Dat is de moderne dijkwacht. Niet met een stormlamp op een natte dijk, maar voor meerdere beeldschermen waarop duizenden digitale signalen voorbij trekken.
De waker, de slaper en de dromer
De oude Nederlandse waterstaat kende soms meerdere beschermingslagen: de Waker, de Slaper en de Dromer. Dat beginsel kan ook op computerbeveiliging worden toegepast.
De Waker staat aan de buitenkant. Hij probeert een aanval tegen te houden voordat deze de organisatie berekt.
Tot deze laag behoren:
* Firewalls;
* Sterke wachtwoorden;
* meervoudige aanmelding;
* Beveiligingsupdates;
* E-mailfilters;
* Toegangscontrole;
* Bewaking van internetverkeer.
De Waker is voortdurend actief. Maar de organisatie mag nooit aannemen dat de Waker alles zal tegenhouden.
Wanneer de eerste bescherming wordt doorbroken, moet de Slaper ontwaken. Deze laag voorkomt dat een aanvaller zich onbelemmerd door het hele bedrijf verplaatst.
Daarbij horen:
* Gescheiden onderdelen van het netwerk;
* Bepaalde gebruikersrechten;
* Extra bescherming rond gevoelige gegevens;
* Het snel afzonderen van een besmette computer;
* Gespecialiseerde incidentbestrijders.
Pagina in Onderhoudt! (wordt vervolgt)
